„Najwybitniejszym przedstawicielem tendencji świeckich w kulturze Zachodu był w XII w. Pierre Abelard (ukończył szkoły świeckie, głosił wyższość poznania rozumowego ponad wiarę). Kultura rycerska opanowała obyczaj średniowiecza (wychowanie rycerskie od siódmego roku życia, około piętnastego roku życia zostawało się paziem, z czasem pasowanie na rycerza, sława rycerska, poszukiwanie przygód, turnieje, idealna miłość do dam, rycerze trubadurzy, mity rycerskie Roland, Cyd, król Artur i „rycerze okrągłego stołu").
2. Szkoły i uniwersytety. Szkoły były w rękach duchownych i w zasadzie kształciły na potrzeby duchowieństwa. Nauka była dwustopniowa trivium (obowiązkowe trzy przedmioty gramatyka nauka czytania i pisania, retoryka nauka wymowy, dialektyka nauka poprawnego rozumowania i logika) oraz quadrivium (arytmetyka, geometria, astronomia kalendarz, muzyka śpiew kościelny). Było to tak zwane siedem sztuk wyzwolonych, a ich ukończenie dawało tytuł bakałarza. Stosowano metody pamięciowe i kary cielesne. Z czasem wzrosło zapotrzebowanie na prawników (legistów). Pierwsze szkoły tego typu powstały w Bolonii (1088 r.). Najstarsze uniwersytety Paryż (1150 r. cztery fakultety siedem sztuk wyzwolonych oraz prawo, medycyna, teologia), Oxford (1157 r.), Cambridge (1229 r.), Rzym (1224 r.), Padwa (1222 r.), Salamanka (1243 r.), Praga (1348 r.), Kraków (1364 r.). Nauka odbywała się po łacinie (dlatego uniwersytety miały charakter międzynarodowy).“(9)